Tài chính y tế đang đổi chiều: Từ "trả tiền chữa bệnh" sang đầu tư cho sức khỏe toàn dân.

Những năm gần đây, ngành Y tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ về cơ chế tài chính, với định hướng chuyển từ mô hình “chi cho điều trị” sang ưu tiên “đầu tư cho phòng bệnh, quản lý sức khỏe và an sinh y tế toàn dân”. Trong dòng chảy đó, Quảng Ninh đang nổi lên là một trong những địa phương đi đầu trong triển khai các chính sách mới, đặc biệt là khám sức khỏe định kỳ miễn phí, mở rộng bao phủ bảo hiểm y tế và xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe điện tử cho người dân.

Theo Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, từng bước tiến tới miễn viện phí cơ bản trong phạm vi bảo hiểm y tế. Đây được xem là bước ngoặt lớn của chính sách tài chính y tế Việt Nam trong nhiều năm qua. 

Nếu trước đây, phần lớn nguồn lực y tế tập trung cho điều trị khi người dân đã mắc bệnh thì nay, tư duy mới đặt trọng tâm vào phát hiện sớm nguy cơ, quản lý sức khỏe theo vòng đời và giảm gánh nặng chi phí ngay từ cộng đồng. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên mà còn góp phần hạn chế tình trạng người dân nghèo hóa vì bệnh tật, một vấn đề vẫn đang hiện hữu dù tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế ngày càng cao. 

Tại Quảng Ninh, tinh thần đổi mới này đang được cụ thể hóa bằng nhiều chính sách quyết liệt. UBND tỉnh đã ban hành Văn bản số 1803/UBND-VHXH chỉ đạo triển khai khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho toàn dân, với mục tiêu đến hết năm 2026, toàn bộ người dân trên địa bàn tỉnh được khám sức khỏe ít nhất một lần. 

Không chỉ dừng ở mục tiêu khám sức khỏe, Quảng Ninh còn hướng tới xây dựng mô hình quản lý sức khỏe toàn dân hiện đại dựa trên dữ liệu số. Theo kế hoạch, dữ liệu khám sức khỏe sẽ được liên thông để hình thành Sổ sức khỏe điện tử cho từng cá nhân, tích hợp trên ứng dụng VNeID. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành Y tế theo dõi sức khỏe người dân liên tục, thay vì chỉ quản lý khi người bệnh vào viện như trước đây. 

Điểm đáng chú ý là sự thay đổi trong cách sử dụng nguồn lực tài chính y tế. Nếu như trước đây ngân sách và quỹ bảo hiểm y tế chủ yếu chi cho điều trị nội trú, thuốc và kỹ thuật cao thì hiện nay, định hướng mới đang mở rộng sang các dịch vụ dự phòng, khám sàng lọc, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Điều này đồng nghĩa với việc y tế cơ sở sẽ giữ vai trò trung tâm trong hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Bám sát định hướng đó, Quảng Ninh đang huy động đồng bộ hệ thống y tế từ tuyến tỉnh đến cơ sở tham gia chương trình khám sức khỏe toàn dân, bao gồm bệnh viện công lập, ngoài công lập, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh và các trạm y tế xã, phường, đặc khu. Hoạt động khám dự kiến được triển khai chủ yếu tại tuyến cơ sở với sự hỗ trợ chuyên môn của các bệnh viện tuyến tỉnh và khu vực. 

Song song với khám sức khỏe toàn dân, Quảng Ninh cũng đang mở rộng các chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế cho nhóm yếu thế. Theo Nghị quyết số 91/2025/NQ-HĐND, từ năm 2026, nhiều nhóm đối tượng như người cao tuổi, người dân tộc thiểu số vùng khó khăn và người hưởng trợ cấp xã hội sẽ được tỉnh hỗ trợ tới 100% mức đóng BHYT. Đây được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người dân, đồng thời tiến gần hơn tới mục tiêu bao phủ BHYT toàn dân.

Trong bối cảnh chi phí y tế ngày càng tăng, số người mắc bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư ngày càng nhiều, những đổi mới về tài chính y tế không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn là vấn đề an sinh xã hội lâu dài. Việc đầu tư cho phòng bệnh, khám sàng lọc và quản lý sức khỏe từ sớm được xem là giải pháp bền vững hơn nhiều so với chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã nặng.

Từ góc nhìn đó, những gì Quảng Ninh đang triển khai không chỉ là một chương trình khám sức khỏe đơn thuần mà còn phản ánh xu hướng đổi mới toàn diện của ngành Y tế: lấy người dân làm trung tâm, lấy phòng bệnh làm nền tảng và lấy dữ liệu số làm công cụ quản lý hiện đại. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng để hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống y tế công bằng, hiệu quả và bền vững trong tương lai.